Modelo matemático de la competencia en el mercado de los servicios educativos
DOI:
https://doi.org/10.70833/rseisa20item778Palabras clave:
Competitividad, Servicios educativos, Modelo matemático, Teoría de conjuntos difusos, Ranking universitarioResumen
El presente trabajo desarrolla un modelo matemático integral para evaluar la competencia en el mercado de los servicios educativos, considerando simultáneamente factores internos y externos que determinan la competitividad institucional. A partir de una revisión de las teorías contemporáneas de la competitividad se propone una estructura analítica adaptada al contexto educativo. El modelo introduce un enfoque metodológico innovador basado en la teoría de los conjuntos difusos, que permite cuantificar variables tradicionalmente cualitativas, como la singularidad de las carreras ofertadas, la demanda laboral de los egresados y los costos educativos relativos. Se plantea que la competitividad de una institución educativa depende de la calidad interna del servicio y del nivel de competencia del entorno de mercado, expresado como función de tres criterios: singularidad, demanda y precio de servicios educativos. El resultado es un índice cuantitativo de competitividad de una institución que facilita la comparación objetiva entre instituciones y reduce la subjetividad inherente a los rankings tradicionales. Este modelo ofrece una herramienta flexible y aplicable a diferentes contextos nacionales o regionales, contribuyendo a la formulación de políticas educativas más transparentes, orientadas a fortalecer la calidad, la eficiencia y la equidad del sistema de educación superior.
Descargas
Referencias
AlAmri, S. (2024). The Competitiveness Between Companies and Its Importance. International Journal for Multidisciplinary Research. https://doi.org/10.36948/ijfmr.2024.v06i01.14369
Arjun Rawal, Hadi Abdul (2025). Dynamics of Competition in the EdTech Market: Insights from Adoption and Quality Progression Models. International Journal of Humanities Social Science and Management (IJHSSM), 5(1), pp: 186-194. https://ijhssm.org/issue_dcp/Dynamics of Competition in the EdTech Market Insights from Adoption and Quality Progression Models.pdf
Barney, J. B. (1991). Firm Resources and Sustained Competitive Advantage. Journal of Management, 17, 99-120.https://doi.org/10.1177/014920639101700108
Bau, N. (2022). Estimating an equilibrium model of horizontal competition in education. Journal of Political Economy, 130(7). https://doi.org/10.1086/719760
Dresch, Aline, Collatto, Dalila C., & Lacerda, Daniel P. (2018). Theoretical understanding between competitiveness and productivity: firm level. Ingeniería y competitividad, 20(2), 69-86. https://doi.org/10.25100/iyc.v20i1.5897
Elert, N. & Henrekson, M. (2024). Incentivizing Innovative Entrepreneurship in Quasi-Markets: Theory and Evidence from Sweden’s Schools and Nursing Homes. IFN. https://www.ifn.se/en/publications/working-papers/2024/1489/
Ergen, T., Kohl, S. (2022). Rival views of economic competition, Socio-Economic Review, Volume 20, Issue 3, July 2022, Pages 937–965, https://doi.org/10.1093/ser/mwaa041
Esser, K., Hillebrand, W., Messner, D. y Meyer-Stamer, J. (1996) Competitividad sistémica: nuevo desafío para las empresas y la política. Revista CEPAL. https://hdl.handle.net/11362/12025
Helpman, E., & Krugman, P. (1985). Market structure and foreign trade: increasing returns, imperfect competition and the international economy. https://ci.nii.ac.jp/ncid/BA00332911
IHEP Reports. (n.d.). https://www.ihep.org/resources/reports/
Juanatey, A. G., Jordana, J., Durán, I. P., & Royo, D. S. (2020). Independence, accountability and responsibilities of quality assurance agencies in higher education: European and Latin American countries compared. European Journal of Higher Education, 11(2), 175–196. https://doi.org/10.1080/21568235.2020.1850309
Kettunen, J., Ruusuvirta-Uuksulainen, O., Rautopuro, J., Vuorinen, R., Piirilä, E. (2023). Lukiokoulutuksen ja ammatillisen koulutuksen opinto-ohjauksen määrällinen saatavuus ja riittävyys. Raportteja ja työpapereita.1. Jyväskylän yliopisto, Koulutuksen tutkimuslaitos. https://doi.org/10.17011/ktl-rt/1 [en finés]
Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of political economy, 99(3), 483-499.
Leslie, L. L., & Johnson, G. P. (1974). The Market Model and Higher Education. The Journal of Higher Education, 45(1), 1–20. https://doi.org/10.1080/00221546.1974.11776918
Liu, J., & Yan, P. (2025). Innovation diffusion process of higher education informatization based on Lotka-Volterra model. PLoS ONE, 20(7), e0325687. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0325687
MacLeod, W. B., & Urquiola, M. (2013). Competition and educational productivity. In University of Chicago Press eBooks (pp. 243–284). https://doi.org/10.7208/chicago/9780226078854.003.0007
Mazzarotto, N. (2007). Competition and Market Incentives in Higher Education. Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/SSRN.1059881
Piatanom, P. (2025). Enhancing the competitive capacity of educational institutions in the era of change. Frontiers in Education, 10–2025. https://doi.org/https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1620133
Peteraf, M. A., & Bergen, M. E. (2003). Scanning dynamic competitive landscapes: a market‐based and resource‐based framework. Strategic Management Journal, 24(10), 1027–1041. https://doi.org/10.1002/smj.325
Porter, M. E. (2011). Competitive advantage of nations: Creating and Sustaining Superior Performance. Simon and Schuster.
Prahalad, C. K., & Hamel, G. (2009). The core competence of the corporation. In Knowledge and strategy (pp. 41-59). Routledge.
Preda, 2021
QS International. (2025). QS World University Rankings: Top global universities. Top Universities. https://www.topuniversities.com/qs-world-university-rankings/methodology
Ráez, Redro Nel, Jiménez, William Guillermo, & Buitrago, Jenny Danna. (2021). LAS TEORÍAS DE LA COMPETITIVIDAD: UNA SÍNTESIS. Revista republicana, (31), 119-144. Epub February 01, 2022.https://doi.org/10.21017/rev.repub.2021.v31.a110
Red Internacional de Investigadores en Competitividad Memoria del IX Congreso ISBN 978-607-96203-0-4 LA COMPETITIVIDAD Y CALIDAD EN INSTITUCIONES DE EDUCACIÓN SUPERIOR: EVIDENCIAS EMPÍRICAS Martínez Arroyo Jaime Apolinar, Valenzo Jiménez Marco Alberto Hernández Silva Virginia
Scimago Institutions rankings. (2025). http://scimagoir.com/
Siyuan He. (2024). Quantifying Educational Competition: A Game-Theoretic Model with Policy Implications. https://arxiv.org/html/2412.10974v2
ShanghaiRanking’s academic ranking of world universities. (2025). https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2025
Times Higher Education (THE). (2025). World University rankings. https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings
UNIRANKS World’s Largest University Rankings (2025). UNIRANKS world’s largest university rankings. https://www.uniranks.com/methodology
Zimmermann, H. (2001). Fuzzy Set Theory—and its applications. In Springer eBooks. https://doi.org/10.1007/978-94-010-0646-0
Valenzo-Jiménez, M. A., González-Samaniego, A., Martínez-Arroyo, J. A., & Kido-Cruz, A. (2022). Percepción de estudiantes universitarios acerca de la calidad de la educación virtual recibida durante la pandemia del covid-19. RIDE Revista Iberoamericana Para La Investigación Y El Desarrollo Educativo, 13(25). https://doi.org/10.23913/ride.v13i25.1329
Wernerfelt, B. (1984) The Resource-Based View of the Firm. Strategic Management Journal, 5, 171-180. https://doi.org/10.1002/smj.4250050207
Жукова Я.Э., Лапшинов С.Б. Прогнозирование продаж платных образовательных услуг на основе эконометрических моделей. Российское предпринимательство. -2011 - №1(1), с.111-116. [en ruso]
Приказ Минобразования РФ от 26.02.2001 N 631 “О рейтинге высших учебных заведений” - КонсультантПлюс. (2025). КонсультантПлюс. https://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=312042#YFhHl0VwkMpNikVX5. [en ruso]
Publicado
Número
Sección
Categorías
Licencia
Derechos de autor 2026 Igor Ivanov, Rosa Stativko

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución 4.0.
Licencia de Atribución Creative Commons CC-BY
Usted es libre de:
Compartir — copiar y redistribuir el material en cualquier medio o formato.
Adaptar — remezclar, transformar y construir a partir del material para cualquier propósito, incluso comercialmente.
Bajo los siguientes términos:
Atribución — Usted debe dar crédito de manera adecuada, brindar un enlace a la licencia, e indicar si se han realizado cambios. Puede hacerlo en cualquier forma razonable, pero no de forma tal que sugiera que usted o su uso tienen el apoyo de la licenciante.



